Gemeentelijke Monumenten

Foto 1 van 5
volgende

Titel:

emelaarseweg-vilderskerkhof.jpg

Omschrijving:

Naam object: 't Vilderskerkhof
Adres: Emelaarseweg in Stoutenburg
Monumentnr.: 0001
Bouwtype: begraafplaats

Culthuurhistorische omschrijving

Ten gevolge van de uit Frankrijk overgenomen Wet op de Lijkbezorging werd het vanaf 1869 verboden om in kerken en binnen de bebouwde kom mensen te begraven. Het was een hygiënische maatregel uit angst voor ziekten. Op de meeste algemene begraafplaatsen werden ook baar- of lijkenhuisjes gebouwd: daar moesten mensen worden opgebaard die aan een besmettelijk ziekte waren overleden. Overal in het land zijn vanaf 1869 buiten de bebouwde kom algemene (gemeentelijke) begraafplaatsen aangelegd. Vele daarvan zijn door stadsuitbreidingen inmiddels weer in de bebouwde kom opgenomen.

Het zogenaamde Vilderskerkhof ligt in de voormalige gemeente Stoutenburg. Het stukje grond van 4 aren groot werd op 23 januari 1872 aangekocht door de gemeente van Geurt van Ruitenbeek. Er is een aanbesteding geweest voor een baarhuisje, waarop drie inschrijvingen zijn gekomen. Naar verluid is het baarhuisje in WOII verwoest. Er heeft slechts een gering aantal begravingen plaats gevonden, in ieder geval van 4 zwervers. Zij werden ook wel “vilders” werden genoemd omdat ze door het villen van beesten af en toe wat bijverdienden op de boerderijen in de omtrek. Ook zouden er tijdelijk twee onbekende Duitse soldaten zijn begraven, een onbekende vermoorde man en iemand die aan een besmettelijke ziekte was overleden.

In 1990 is het begraafplaatsje opgeknapt en voorzien van een hekwerk met poort en informatiebord met het opschrift: “Algemene Burgerlijke Begraafplaats der gemeente Stoutenburg. Aangelegd volgende besluit van de gemeenteraad d.d. 23 januari 1872. In de volksmond ook wel genoemd “Het Vilderskerkhof”.”

Er zijn geen graftekens, noch zichtbare sporen van een baarhuisje aanwezig. De aanwezige inlandse eiken lijken deel uit te maken van een bewuste aanleg.

Architectonische omschrijving:

Ten oosten van de Emelaarseweg, nabij de kruising met de Hessenweg, gelegen voormalige algemene begraafplaats, nu geheel opgenomen in het landschap. Het perceel is in zuidoostelijke richting georiënteerd. Het wordt omgeven door een droge greppel, uitgezonderd een strook van circa 3,5 meter aan de westzijde. Binnen het omgreppelde deel wordt een rechthoekig stuk grond afgescheiden door een houten hekwerk met centraal een houten poort. Naast de poort een informatiebord (hekwerk, poort en bord vallen buiten de bescherming). Binnen het hekwerk staan vier inlandse eiken: drie langs de oostzijde aan de rand van de greppel en één in de noordoosthoek. Ook is er over de breedte van het perceel een strook met 17 jonge beukenbomen. Bij de ingang, buiten het hekwerk maar binnen de greppels, staan zes inlandse eiken: vier aan de noordwestzijde en twee aan de zuidwestzijde. Er zijn geen graftekens noch sporen van een baarhuisje aanwezig.

Redengevende omschrijving:

Het object uit 1872 is vanuit stedenbouwkundig, architectuurhistorisch en cultuurhistorisch oogpunt van lokaal belang

- als voorbeeld van een kleine Algemene Begraafplaats buiten de bebouwde kom die ten gevolge van de Wet op de Lijkbezorging van 1869 moest worden aangelegd.

- vanwege de lokale geschiedenis als voormalige algemene begraafplaats van de gemeente Stoutenburg, waarop slechts enkele begravingen hebben plaats gevonden. Dit waren met name zwervers die wel als “vilders” werden aangeduid en waardoor in de volksmond de naam “Vilderskerkhof” ontstond.

Literatuur:

Hans Renes, Hans Vlaardigerbroek, Leo Wevers, “Leusden, geschiedenis en architectuur”, Monumenten-inventarisatie Provincie Utrecht, Kerckebosch BV/ SPOU, Zeist/Utrecht, 1988

W.Bos, Van grafheuvel tot columbarium, de geschiedenis van de begraafplaatsen en het begraven in Leusden, Leusden 1994 (publicatie Historische Kring Leusden)

Specificaties