Meester van Bergenweg 1.jpg
- Titel:
- Meester van Bergenweg 1.jpg
- Omschrijving:
-
Omvang bescherming:
Uitgezonderd de houten uitbouw aan de achterzijde valt het gehele boerderijtje onder de bescherming.
Stedenbouwkundige omschrijving:
Het boerderijtje is gelegen aan de rand van de bebouwde kom van Achterveld, in een bocht van de Jan van Arkelweg, op de hoek met de Meester van Bergenweg en nabij de splitsing met ‘t Jannendorp. Voor het pand staat een zeer markante kastanjeboom waarvan bekend is dat deze door één van de eerste bewoners is geplant. De drie inlandse eiken aan de overzijde van de weg, op de kruising van de Jan van Arkelweg en ‘t Jannendorp verhogen de ensemblewaarde.
Cultuurhistorische omschrijving:
Het keuterboerderijtje is één van de laatste twee boerderijtjes van dit type in de huidige gemeente Leusden. Het is een nog tastbare stukje negentiende eeuwse geschiedenis: destijds woonden en werkten er veel dagloners in deze omgeving, doorgaans in dit type kleine boerderijtjes. Behalve hun werk hadden de dagloners vaak een stukje grond en één of twee stuk (klein)vee om in het levensonderhoud te voorzien.
"De Sparreboom" dateert uit 1831 en stond aanvankelijk op grondgebied van de gemeente Barneveld. Rond 1840 stond het bekend als een "stille" kroeg: bewoner M. van Lokhorst , die tevens kleermaker was, schonk illegaal sterke drank. Naar verluid stond de "snevel" (een soort jenever) in een onzichtbaar kastje onder de bedstee. In deze periode waren veel dagloners werkzaam op het heiveld Mastenbroek, waar zij met stro turfspecie maakten. Na het werk deden zij vaak één van de kroegjes in de omgeving aan, waaronder "De Sparreboom". Pas in 1910 kreeg Hendrik van Lokhorst (geboren in 1845) van de gemeente Barneveld een tapvergunning. Voortaan stond "De Sparreboom" officieel als "tapperij" te boek. De tapperij werd in 1920 opgeheven en sindsdien is het boerderijtje alleen als woonhuis in gebruik.
De naam "De Sparreboom" is afkomstig van de spar die aanvankelijk voor de voorgevel stond. Deze is door Wouter van Lokhorst, een broer van Hendrik, vervangen door de nu nog steeds aanwezige kastanjeboom.
Architectonische omschrijving:
Deze kleine langhuisboerderij (keuterboerderij) dateert uit 1831. Het pand heeft een rechthoekige plattegrond en is opgetrokken in baksteen voorzien van grijs, deels gesausd pleisterwerk. De voorgevel en de rechterzijgevel hebben schijnvoegen. Het aan twee zijden afgewolfde zadeldak is gedekt met riet. Op de nok liggen rode vorstpannen en er staat een schoorsteen. De dakschilden lopen zeer laag door, tot nagenoeg op de grond. De kap is geheel gesloten: er zijn geen dakkapellen, dakvensters en dergelijke in het dak aangebracht.
De van schijnvoegen en staafankers voorziene voorgevel is iets uitgemetseld ter hoogte van de knelplanken. Links bevindt zich een geheel oorspronkelijk vierruits draairaam met getoogd bovenkozijn en een luik. Rechts ervan is een niet oorspronkelijk samengesteld venster aanwezig. Boven dit venster, juist onder de dakrand, bevindt zich een klein ruitvormig (kijk)gat. De linkerzijgevel is blind, de rechter zijgevel heeft twee zeer kleine openingen, waarvan er één oorspronkelijk lijkt te zijn. Aan de achtergevel is een bescheiden houten uitbouw toegevoegd (valt buiten de bescherming). In het interieur is de kapconstructie een keer vernieuwd. Wel zijn de oorspronkelijke houten sporen behouden gebleven.
Redengevende omschrijving:
Het object uit 1831 is vanuit stedenbouwkundig, architectuurhistorisch en cultuurhistorisch oogpunt van lokaal belang:
- vanwege het zeer gaaf bewaarde en vrijwel unieke negentiende eeuwse gebouwtype kleine langhuisboerderij (keuterboerderijtje), dat doorgaans werd bewoond door dagloners; van dit type resteren er slechts twee in de gemeente Leusden;
- vanwege de zeer gaaf bewaarde hoofdvorm en gaaf bewaarde details zoals de geheel gesloten rieten kap met markant laag doorlopende zijschilden, de schijnvoegen en staafankers, het vierruits venster met luik en het ruitvormige kijkgat in de voorgevel;
- vanwege de markante ligging in de bocht van de Jan van Arkelweg, aan de rand van de bebouwde kom van Achterveld nabij de kruising met t Jannendorp;
- vanwege de ensemblewaarde met de kastanjeboom aan de voorzijde; de waarde wordt versterkt door de drie inlandse eiken aan de overzijde van de straat;
- vanwege de lokale geschiedenis als voormalige "stille kroeg" en latere tapperij van de familie van Lokhorst, die tevens de kastanjeboom voor de voorgevel heeft geplant;
Literatuur bronnen:
Provincie Utrecht, Monumenten Inventarisatie Project (MIP) gemeente Leusden, 1992
Informatie Monumentencommissie Leusden, deels afkomstig uit het boekje "Tappers en herbergen in Achterveld en Stoutenburg", door Jan Schouten
Specificaties
Fotonummer: 8805 Jaartal: 2008 Auteur: n/a Datum: 21-11-2008 Afmeting: 500 x 375
