Bestrijding Eikenprocessierups

In mei, juni en juli leeft de eikenprocessierups in eikenbomen. De haartjes van deze rups kunnen dan gezondheidsklachten veroorzaken, van jeuk tot luchtwegklachten en oogproblemen. Daarom bestrijden we deze rupsen in het voorjaar intensief en zoveel mogelijk preventief, dus voordat de brandharen van de rups voor problemen kunnen zorgen. Dat doen we op twee manieren. Door de rups biologisch te bestrijden in een vroeg stadium en door de ecologie te versterken zodat er meer natuurlijke vijanden van de rups komen.

Video eikenprocessierups

3 manieren van bestrijden

Vorig jaar zogen we alleen de nesten weg op het moment dat er al overlast werd ervaren. Dit jaar pakken we het grondiger aan en bestrijden we preventief, met twee biologische middelen Xentari en nematoden (ook wel aaltjes genoemd). Op de kaart is te zien op welke locaties we de twee bestrijdingsmiddelen inzetten én op welke plekken we niet bestrijden. De bestrijding start waarschijnlijk in april, dit is afhankelijk van hoe snel de temperatuur stijgt.

Xentari

Xentari is een biologisch bestrijdingsmiddel dat bestaat uit bacteriën. Dit middel gebruiken we op plekken waar relatief veel mensen komen. Denk aan drukke fietsroutes, schoolpleinen, winkelcentra, woonwijken. Het voordeel van Xentari is dat het zeer effectief is en ruim 90% van de rupsen na de behandeling worden gedood. Het nadeel is dat Xentari niet alleen dodelijk is voor de eikenprocessierups maar ook voor andere rupsen. Dit is daarom schadelijker voor de biodiversiteit dan nematoden. Beide middelen zijn wettelijk toegestaan en niet schadelijk voor andere dieren -anders dan rupsen- of voor mensen. Xentari wordt in de biologische landbouw ook gebruikt op de groentes die we eten.

Er is geen wetenschappelijk bewijs dat Xentari bedreigend is voor andere insecten zoals bijen, hommels, keverlarven, vliegen, wespen, wantsen en luizen. Ook op de gezondheid van de vogels en andere grotere dieren heeft het middel geen negatief effect, direct of doordat ze de dode rupsen opvreten. Er kan mogelijk wel sprake zijn van een kleine afname van de totale hoeveelheid voedsel doordat er minder rupsen zijn.

 

Nematoden

Nematoden zijn kleine wormpjes die in een vroeg stadium eikenprocessierupsen eten. Dit middel kan worden ingezet nog voordat de bladeren aan de bomen groeien. Andere rupsen blijven dan gespaard omdat deze pas in een later stadium verschijnen. Dit middel zetten we in op plekken waar relatief meer beschermde vlinders voorkomen én waar minder mensen komen. Dit is met name in het buitengebied. Daar waarborgen we dat een groot deel van de rupsen overleven en de ecologische schade beperkt blijft. Nematoden verdragen geen uv-licht, de bestrijding van de rups moet daarom in de avond of nacht worden uitgevoerd. Dit gebeurt met tractoren en machines die de bomen met kracht bespuiten. De behandeling met aaltjes wordt na circa 10 dagen herhaald terwijl bij Xentari een eenmalige behandeling volstaat. De behandeling met Xentari is iets effectiever dan met nematoden.

Nesten wegzuigen

Bij bestrijding met Xentari overleeft bijna 10% van de nesten na één behandeling. Bij bestrijding met nematoden overleeft circa 40% van de nesten na twee behandelingen. De rupsennesten die de biologische bestrijding met Xentari of nematoden overleven en ernstige overlast geven, worden alsnog weggezogen.

Waar bestrijden we niet?

We bestrijden niet op de plekken die onbereikbaar zijn voor bestrijding. Dit is onder andere op de Liniedijk, het Anemonenbosje in de wijk ’t Vliet, en park Princenhof. Daar hangen we waarschuwingsbordjes. En daar plaatsen we nestkastjes voor de natuurlijke vijanden. Daarnaast bestrijden we niet voor de ecologische versterking op de Moorsterweg en Stoutenburgerlaan. In voorgaande jaren zijn op deze twee wegen heel weinig eikenprocessierupsen in eikenbomen aangetroffen. Wellicht is hier het natuurlijke evenwicht meer in balans vanwege de aanwezigheid van veel bos en struweel, dat veel vogels aantrekt. We houden de ontwikkeling van de rupsen daar wel nauwlettend in de gaten en bestrijden daar alsnog als er overlast ontstaat. 

Bij de overweging voor de keuze tussen Xentari, nematoden en niet bestrijden is het de uitdaging een juiste balans te vinden. Het gaat om een afweging tussen het voorkomen van de overlast die de rups veroorzaakt en het in standhouden/versterken van de biodiversiteit. Vooral op de langere termijn zorgt de biodiversiteit voor voldoende natuurlijke vijanden om de eikenprocessierups terug te dringen.

Meer natuurlijke vijanden

Naast biologische bestrijding versterken we de natuur zodat er meer natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups komen. Dit doen we door het ophangen van 100 nestkastjes voor koolmezen op plekken waar we niet machinaal kunnen bestrijden. Ook zaaien we de bermen in met bloemenmengsels waar veel natuurlijke vijanden van de rups op af komen, zoals de sluipwesp.

Veel gestelde vragen

Wij doen ons best om zoveel mogelijk rupsen te bestrijden. Wilt u toch een melding maken van overlast? Dat kan door het meldingsformulier in te vullen op onze website. Daarnaast is het mogelijk om een e-mail te sturen naar gemeente@leusden.nl, of telefonisch via 14 033.

Naar verwachting wordt er woensdag 8 of donderdag 9 april gestart met het spuiten van aaltjes in het buitengebied. Nematoden verdragen geen uv-licht. De bestrijding van de rups moet daarom in de avond en nacht gebeuren. Het is vooraf niet te zeggen hoe lang deze bestrijding gaat duren, dit is afhankelijk van de weersomstandigheden. Hoe sneller het opwarmt, hoe sneller de rupsen zich ontwikkelen en wij kunnen starten met bestrijden. Omdat er altijd rupsen zijn die het bespuiten overleven, herhalen we de behandeling na circa 10 dagen. Na twee behandelingen is het grootste deel van de rupsen gedood. Als de overgebleven rupsen dan toch nog voor overlast zorgen, zuigen wij alsnog nesten weg.

Op diverse plekken waar beschermde vlinders voorkomen, zet de gemeente aaltjes in. Aaltjes zijn kleine wormpjes die bij voorkeur eikenprocessierupsen eten. Andere rupsen blijven gespaard.

In het buitengebied van Leusden bestrijden we de eikenprocessierups met aaltjes. Dit middel kunnen we al inzetten voordat de bladeren aan de bomen groeien. Andere rupsen blijven dan gespaard omdat deze pas later komen. Zo kunnen zoveel mogelijk rupsen overleven en blijft de schade aan de natuur beperkt. We bestrijden met nematoden op plekken waar relatief meer beschermde vlinders voorkomen en dit is met name in het buitengebied. Nematodes zijn niet schadelijk voor de gezondheid van mensen en dieren. Nematoden verdragen geen uv-licht, de bestrijding van de rups moet daarom in de avond of nacht worden uitgevoerd.

Xentari is een biologisch bestrijdingsmiddel dat bestaat uit bacteriën. Dit middel is dodelijk voor de eikenprocessierups en voor andere rupsen, maar niet schadelijk voor andere dieren of voor mensen.

Binnen de bebouwde kom gebruiken we Xentari, een biologisch bestrijdingsmiddel dat bestaat uit bacteriën. Dit middel gebruiken we op plekken waar relatief veel mensen komen. Denk aan drukke fietsroutes, schoolpleinen, winkelcentra, woonwijken. Het voordeel van Xentari is dat het zeer effectief is en bijna alle rupsen na één behandeling doodt. Het nadeel is dat Xentari niet alleen dodelijk is voor de eikenprocessierups maar ook voor andere rupsen. Dit is daarom schadelijker voor de natuur dan nematoden. Xentari is niet schadelijk voor andere dieren of voor mensen. Xentari wordt in de biologische landbouw ook gebruikt op de groentes die we eten.

Ja, er is door het college vastgesteld beleid opgesteld over waar en wanneer we welke middelen toepassen. (collegevoorstel L229454).

Naast biologische bestrijding zijn we bezig om de biodiversiteit te versterken zodat er meer natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups komen. Zo zijn er honderden mezenkastjes opgehangen, en zijn er bermen ingezaaid met bloemenmengsels waar veel natuurlijke vijanden van de rups op af komen.

De rupsennesten die niet kunnen worden verwijderd door middel van de biologische bestrijdingsmiddelen, maar die wel bereikbaar zijn, worden weggezogen. Op de plekken die onbereikbaar zijn voor bestrijding, komen net als vorige jaren bordjes te hangen.

Op de website staat een kaartje hier is op te zien op welke locaties (en op welke wijze) er bestreden wordt.

Op twee wegen in het buitengebied bestrijden we de eikenprocessierups niet. Dat zijn de Moorsterweg en de Stoutenburgerlaan. In voorgaande jaren  zijn op deze twee wegen heel weinig eikenprocessierupsen in eikenbomen aangetroffen. Wellicht is hier het natuurlijke evenwicht meer in balans vanwege de aanwezigheid van veel bos en struweel. Dat trekt veel vogels en insecten aan die graag een rupsje lusten. We houden de ontwikkeling van de rupsen daar wel nauwlettend in de gaten en bestrijden alsnog op het moment dat er overlast ontstaat. Op de plekken die voor grote tractoren onbereikbaar zijn, kunnen we niet bestrijden. Dit betreft de Liniedijk, het Anemonenbosje in de wijk ’t Vliet en park Princenhof. Daar hangen we net als in voorgaande jaren waarschuwingsbordjes op.

Waarschijnlijk is het niet meer mogelijk de plaag volledig uit te roeien. We streven dus naar beheersbaar houden waarbij er een balans gezocht wordt tussen minimaliseren van klachten door jeuk, minimaliseren van schade aan biodiversiteit en optimalisatie van gemeentelijk budget. 

In Leusden is de eikenprocessierups in april 2020 bestreden met het biologische bestrijdingsmiddel Xentari in hoofdzakelijk de bebouwde kom. In het buitengebied is bestreden met de zogeheten aaltjes (wormpjes).

Na een inventarisatieronde door Leusden kunnen we constateren dat er dit jaar 30 a 40 % minder nesten zijn dan vorig jaar en ze zijn ook veel kleiner. Dit is ook de landelijke trend. Hoe komt dat?

De Xentari heeft in Leusden zeer effectief gewerkt. In de bomen die met Xentari zijn bespoten, komen vrijwel geen rupsen voor. In de bomen die met aaltjes zijn bestreden is het effect echter minimaal.  

De producent geeft aan dat er geen risico is voor volksgezondheid. Het is een Europees getest en toegelaten biologische bestrijding methode tegen rupsen.  De bacterie en aaltjes zijn ziekmakend voor vlindersoorten maar niet voor de mens. De beide middelen zijn toegestaan binnen de biologische landbouwen op gewassen geschikt voor humane consumptie. Er is dus geen enkele aanleiding te verwachten dat er voor behandeling van eiken met processierups risico is voor de volksgezondheid.

 

We snoeien geen bomen als er gebroed wordt en we snoeien alleen wat nodig is (laaghangende en dode takken). Als we wachten tot na het broedseizoen en we spuiten niet, dan is er nog wel overlast van de processierups, ook na het broedseizoen. Om de boomverzorgers veilig te kunnen laten werken in bomen hebben we de verplichting te zorgen dat er geen brandharen van de rups aanwezig zijn. In oude eikenprocessierups-nesten zitten veel brandharen.

Dit is een afweging geweest, die we na de zomer gaan evalueren.

 

Bij de overweging voor de keuze tussen Xentari, nematoden en niet bestrijden, is het voor ons de uitdaging een juiste balans te vinden tussen het voorkomen van de overlast die de rups veroorzaakt en het versterken van de biodiversiteit. Vooral op de langere termijn zorgt de biodiversiteit voor voldoende natuurlijke vijanden om de eikenprocessierups in toom te houden. Dit stimuleren we door nestkastjes voor koolmezen op te hangen op plekken waar we niet machinaal kunnen bestrijden, maar ook op andere plekken in Leusden. Ook zaaien we de bermen in met bloemenmengsels waar veel natuurlijke vijanden van de rups op af komen, zoals de sluipwesp.

Voor de bestrijding van de eikenprocessierups bij u thuis kunt u zelf een hoveniers- of boomverzorgingsbedrijf inschakelen. Dit geldt ook als de boom monumentaal is, omdat de rupsen geen nadelige gevolgen hebben op het voortbestaan van de boom.

 

De gemeente Leusden gaat het effect van de behandelingen op het voorkomen van de eikenprocessierups na de zomer monitoren. Daarbij kijken we naar de hoeveelheid overlast die ontstaan is dit jaar door de brandharen. Er is geen relatie te verwachten tussen de behandeling van eikenprocessierups met Xentari of aaltjes en schimmelziekten.  Een schimmelziekte is moeilijk te relateren aan het voorkomen van vlinders. De gemeente Leusden is zich bewust van de relatie tussen bestrijding van eikenprocessierups en biodiversiteit. Daarom is daar weloverwogen mee omgegaan.  Xentari geeft vermoedelijk de meeste schade aan vlinders en bestrijding via aaltjes minder.  De effectiviteit is van Xentari is wel groter. Daarom wordt in gebieden met een hogere te verwachten biodiversiteit uitsluitend met aaltjes gespoten als daar veel  mensen zijn. Waar het niet nodig is wordt niet gespoten.  Er is een duidelijk verband tussen volksgezondheid (jeuk) en behoud van biodiversiteit.  Daarin zijn veel verschillen de visies binnen Leusden.

Contact met de gemeente


Door de aanvullende maatregelen rondom het coronavirus zijn de openingstijden aangepast. Burgerzaken werkt alleen op afspraak op werkdagen tussen 9.00-16.30. Heeft u hulp nodig? Neem dan telefonisch contact met ons op via 14 033. 

Afspraak maken
14 033
vanuit het buitenland (+31) (0)33 496 16 11
't Erf 1, 3831 NA Leusden
Vandaag: geopend van 08:00 uur tot 12:30
Morgen: geopend van 08:00 uur tot 12:30
Logo certificaat toegankelijkheidsonderzoek Gemeente Leusden