Toespraak burgemeester bij Nieuwjaarsreceptie 2026

Toespraak Gerolf Bouwmeester

“History is moving pretty quickly these days, and the heroes and villains keep on changing parts.”
“De geschiedenis gaat tegenwoordig vrij snel en de helden en schurken blijven van rol wisselen.”

Een uitspraak van James Bond, in de roman Casino Royale van Ian Flemming uit 1953, die helaas in 2026 maar al te actueel is. Sterker nog, ik schreef deze zin op 4 januari jongstleden, me niet beseffend dat deze vandaag, ruim drie weken later nog actueler is geworden. Vanavond wil ik het graag hebben over daadwerkelijke helden. En door alles wat er de afgelopen weken is gebeurd, is dat rijtje helden alleen maar gegroeid.

Welkom in ons Huis van Leusden. Welkom in 2026. Wat fijn dat u hier bent gekomen. We hebben deze bijeenkomst verzet omdat de gladheid wat ons betreft onverantwoord was om het op 5 januari te laten doorgaan. Beter later dan nooit! De nieuwjaarsreceptie is bij uitstek een moment om samen stil te staan bij wat was, en vooruit te kijken naar wat komt. Of liever: naar waar we samen naartoe willen. Want hoe groot en verwarrend de uitdagingen in de wereld ook zijn, en hoe snel technologie zich ontwikkelt, één ding blijft onveranderd: samen maken we onze toekomst.

Een prachtige gedachte. Dat is wat we willen. Maar hoe!? Hoé bouwen we samen aan die toekomst als de wereld in brand staat. Als conflicten het leven van mensen zoals u en ik voor altijd beschadigen. Als we het met elkaar vaker oneens dan eens lijken te zijn. Toch wordt dit geen pessimistische speech. Zeker niet. Want wij mensen, wij gewone mensen, zijn de helden van deze tijd.

Een held word je niet zomaar. De held uithangen is iets anders dan een held zijn.

Bij helden denk je als snel aan mensen als Mahatma Gandhi, Nelson Mandela, Rosa Parks. Maar zoals psycholoog Philip Zimbardo zegt: “Helden zijn gewone mensen die buitengewone keuzes maken.” Mensen die niet wegkijken, maar handelen. Mensen die de moed hebben om wél iets te doen. De leraar die opkomt voor een gepeste leerling, de buur die ingrijpt bij huiselijk geweld, de jongere die zich uitspreekt tegen antisemitisme, discriminatie en racisme, dat zijn de helden van vandaag. Niet omdat ze perfect zijn, maar omdat ze kiezen voor actie waar anderen zwijgen.

Afgelopen 30 juli overleed mijn moeder. Ze was 93. Haar overlijden deed mij stilstaan bij mijn wortels: rechtvaardigheid, respect en er zijn voor een ander. Zij gaf richting aan mijn leven. Vanwege het veel te vroege overlijden van mijn vader op 38-jarige leeftijd voedde ze mij, (ik was toen een baby van 6 maanden) en mijn broer en zus vrijwel alleen op. Mijn moeder is voor mij een held!

Mijn lieve echtgenote Kim. Toen we elkaar ontmoetten was ook zij een alleenstaande bijna fulltime werkende moeder van twee kleine meisjes. En ook nu, negen jaar later werkt ze bijna fulltime met ondertussen twee tienermeiden en ons zoontje van zeven. Dat terwijl ze een man heeft met een veeleisende zeer onregelmatige baan voor wie timemanagement op zijn zachtst gezegd een uitdaging is. Mijn liefste Kim, jij bent voor mij een held!

Als mens én als samenleving hebben we helden nodig. Meer dan ooit. Helden kiezen. Helden doen. Helden maken verschil. Ook hier in ons Leusden hebben we helden. 

Mensen die bijzondere prestaties leveren, zoals Siem Budding – opnieuw wereldkampioen boogschieten te paard, of de Achterveldse Laura van den Hengel die Europees kampioen in de GT3 Autosport klasse is geworden – en Laura van der Heijden, die in 2025 een punt zette achter een glansrijke handbalcarrière en enkele weken later al een inspirerende clinic gaf op haar oude club. Maar ook de stille helden: vrijwilligers, mantelzorgers, buren die klaarstaan zonder applaus. Zij zijn het cement van onze samenleving, onze sociale basis. Straks zullen wij een aantal van deze helden in het zonnetje zetten.

Een hedendaagse held is voor mij Karim Amghar. Karim is schrijver, spreker, programmamaker en mbo-docent. Hij is van Marokkaanse afkomst en spreekt zich uit tegen alle vormen van uitsluiting, haat en verdeeldheid en roept iedereen op om zich uit te spreken tegen racisme, antisemitisme, moslimhaat, vrouwenhaat of haat tegen leden van de LHBTIQ+ gemeenschap. Karim stelt: "Als je het gevoel hebt dat je niet mee kunt doen, dat je niet mee mag doen, dan volgt al heel snel het idee dat je niet mee wíl doen."

In die zin schuilt veel. Het is een verklaring voor de woede in onze samenleving, het is een waarschuwing én het is een opdracht: zorg dat iedereen mee kan doen!

Stap over verschillen heen. Alle inwoners moeten zich thuis kunnen voelen in onze gemeente. En veilig. Ook meisjes en vrouwen. Als samenleving schieten wij daarin ernstig tekort. De landelijke cijfers zijn schrikbarend.  In november kleurde onze gemeente oranje in het kader van Orange the World. Wij zetten ons in voor een veilige samenleving voor meisjes en vrouwen. Ook dat kunnen we samen. Als iedereen medestander is, stoppen we samen het geweld tegen vrouwen en meisjes. Wees een held en help mee.

Er zijn nog veel meer hedendaagse helden. De Australiër van Syrische afkomst Ahmed al-Ahmed, die ongewapend het geweer van de terrorist afpakte, die 15 onschuldige mensen vermoorde die op een strand in Sydney het Joodse lichtfeest Chanoeka vierden. Hij werd 5 keer geraakt door de andere schutter maar twijfelde geen moment om deze terroristische daad gericht tegen Joodse Australiërs te stoppen.

Nog een held waar ik in de NRC van 15 november een dagboek van las. Geertje Govaert uit Zeist die als enige Nederlandse chirurg afgelopen jaar naar Gaza is geweest. Ze schreef: “Een Palestijnse operatieassistent met wie ze al twee weken samenwerkte vertelde ineens, terwijl ze de buik van een klein meisje probeerden te dichten: mijn achtjarige tweeling is dood. En mijn dochter van 10 ook. Dan kijk je elkaar aan “zonder woorden” zegt Govaert. “Je opereert toch maar verder.” Drie keer ging ze naar het veldhospitaal van het Internationale Comité van het Rode Kruis in Rafah. Ze had eerder als traumachirurg in oorlogsgebieden gewerkt, maar “zo extreem als in Gaza” had ze het nog niet meegemaakt. “De explosies, de toestroom van nieuwe patiënten, de honger – de destructie is ongehoord.” aldus Geertje. En ondanks de ‘zogenaamde wapenstilstand’ gaat het lijden in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever door. De demonstranten die tegen de misdaden van het Iraanse Theocratische regime demonstreren zijn helden, meer dan 5000 zijn er al vermoord. Daarnaast zijn vele demonstranten opgepakt en dreigt voor hen de doodstraf! De doodstraf omdat je je mening uit.

Eveneens helden zijn al die bezorgde Amerikanen die de straat op gaan en samen met hun volksvertegenwoordigers, burgemeesters en gouverneurs opstaan en in extreme kou blijven demonstreren tegen het wetteloze en extreme geweld, van de Federale overheid van de Verenigde Staten. Met zelfs enkele doden tot gevolg.

Alle militairen die zijn gesneuveld, gewond geraakt tijdens de ISAF missie in Afghanistan. Maar ook de veteranen die zijn teruggekeerd en hun hele leven de gevolgen zullen voelen. Al deze helden, waaronder 25 Nederlanders die het hoogste offer brachten, verdienen diep respect en geen flagrante leugens.

Een greep uit de vele brandhaarden in de wereld en dan noem ik er meer niet dan wel. Dit raakt mij. Als mens, als vader, echtgenoot, broer. Geweld, verdriet, angst, onrecht. Het raakt mij.  Als burgemeester ‘sta je boven de partijen’ dat is mijn rol, dat is mijn verantwoordelijkheid. Maar boven de partijen staan betekent niet zwijgend langs de kant blijven staan wanneer universele mensenrechten, onze grondrechten of zelfs onze democratische rechtsstaat in het geding komen. Dan vraagt mijn ambt niet om afstand, maar juist om nabijheid. En weet u, daar ben ik blij om, want anders zou deze baan niets voor mij zijn. Mijn werk mag mij raken. Sterker nog, mijn werk moet mij raken!

Afgelopen november was ik in Oekraïne. In Kyiv en in Bucha. Dat was een zeer indrukwekkende reis waar ik ook veel helden ontmoette. Burgemeesters en andere bestuurders van gemeenten aan de frontlijn. En van Bucha, een gemeente niet veel groter dan Leusden met voor de oorlog een kleine 37.000 inwoners. Bucha werd in 2022 een maand bezet door het Russische leger waarbij honderden onschuldige burgers werden vermoord.  Nog meer helden, zoals een bevlogen arts die de lokale medische post had wederopgebouwd. En leraren die leerlingen les geven in schuilkelders onder de school. Mykola, de Oekraïense soldaat die in een revalidatiekliniek weer leert lopen met een prothese aan zijn been en daarna zo snel mogelijk terug wil naar het front.

Mijn reis naar Oekraïne heeft een diepe indruk achter gelaten. Het leed, de angst, het geweld. Het is afschuwelijk. Maar dwars door dit alles heen was er hoop, was er kracht, was er saamhorigheid. En dat is zoals we allemaal op het nieuws de afgelopen weken hebben kunnen zien nog meer nodig met de extreme kou die daar nu heerst terwijl de energievoorziening zwaar wordt aangevallen.

Ik zei het aan het begin: dit wordt geen pessimistische speech.  En ik kan mij heel goed voorstellen dat u nu denkt: “Oh nee?”. NEE zeg ik, want wij gewone mensen zijn de helden van onze tijd. Wij zijn nodig, en hebben elkaar nodig. Wij maken het verschil. Voor onszelf en vooral voor onze kinderen.

U denkt wellicht; ja natuurlijk, lokaal kunnen we het verschil maken. Maar wat als het gaat om de grote problemen die we in Nederland moeten oplossen. En al helemaal als het gaat om de wereldproblematiek en de verschrikkelijke oorlogen die om ons heen en verder weg slachtoffers eisen. Wat kunnen we dan doen?  Dan zeg ik u: ook dan kunt u iets doen. Word actief of donateur in of van een organisatie zoals Amnesty International, er is zelfs een Leusdense afdeling. Ook vanavond bij de ingang hielden ze een fakkelwake. En schrijf samen met hen brieven aan regimes die de mensenrechten schenden. Of steun het Wereld Natuur Fonds of Het Rode Kruis. Word vrijwilliger bij een van de geweldige organisaties die we in Leusden hebben. Loop mee in een betoging zoals de Rode Lijn-demonstratie of tegen de onderdrukking door het Theocratische regime van Iran. Schrijf een opiniestuk in een krant of op een online-medium. Word lid van een politieke partij, of richt er een op om zo je stem te laten horen.

Ga in elk geval stemmen. 18 maart aanstaande zijn er Gemeenteraadsverkiezingen. Dan kan u kiezen welke kant Leusden op moet. Onze eigen volksvertegenwoordiging verdient het om door zoveel mogelijk Leusdenaren te worden gekozen. Met raadsleden, wethouders, ambtenaren en andere partners zetten we ons dag in dag uit weer in om Leusden nog een beetje mooier en beter te maken. En geloof me: daar komt vaak veel weerstand bij die regelmatig de grenzen overschrijdt. Laten we ook daar met zijn allen tegen blijven opstaan. Laten we blijven bouwen aan een gemeente Leusden waar iedereen mee kan doen, waar jongeren perspectief vinden, waar verschillen verbinden, waar democratie leeft in daden en waar hoop sterker is dan angst.

Het zoeken naar het juiste vraagt om moed. Om leiderschap. Om het soort heldendom dat niet schreeuwt, maar luistert. Daarom sluit ik af met een gedachte van een andere grote held van me: Jacinda Ardern, oud premier van Nieuw Zeeland: “And if you are thin-skinned and sensitive, if criticism cuts you in two, that is not weakness; it’s empathy. (…) They will give you a different kind of power, and make you a leader that this world with all its turmoil, might just need.” In het Nederlands: "Als je denkt dat je te gevoelig bent, dat kritiek je raakt – dat is  geen zwakte. Dat is empathie. Deze eigenschap geeft je een nieuwe kracht en maken een leider van je, welke deze onrustige wereld misschien juist nu nodig heeft."

Verbinding en vertrouwen zijn geen luxe, maar noodzaak. Samen kunnen we van 2026 een jaar maken waarin samenleving niet alleen een woord is, maar een actie. Want de toekomst begint hier – bij ons, bij nu. Voordat we met elkaar proosten op het nieuwe jaar wil ik stilstaan bij mensen die laten zien wat ik vanavond heb willen benadrukken: helden zijn gewone mensen die buitengewone keuzes maken.

We gaan een aantal lokale helden in het zonnetje te zetten met de uitreiking van de Annie de Beaufortspeld en de Gemeentepluim. Maar eerst moet ik mijn toezegging aan Evelien Blom van het Comité Vrijwilligerstrofee gestand doen. Namelijk om te benoemen op deze Nieuwjaarsreceptie dat de Vrijwilligerstrofee 2025 is gewonnen door de ruim honderd vrijwilligers van Zorgcentrum Lisisdunahof. Deze vrijwilligers zorgen voor gezelligheid, warmte en structuur en maken iedere dag het verschil in het leven van de veelal jong dementerende bewoners. Wij zijn als college van B&W een keer mee geweest met een wandeling samen met de vrijwilligers en hebben zelf kunnen ervaren dat dit veel meer aandacht vraagt dan gewoon een stukje meelopen. Een prachtig initiatief dat zeer terecht is bekroond met de Vrijwilligerstrofee van de gemeente Leusden.De Gemeentepluim is voor organisaties die laten zien wat het betekent om er voor anderen te zijn. Voor mensen die niet wegkijken, maar handelen. Voor de helden die niet opvallen door grootse woorden, maar door stille volharding. Dit jaar gaat de Gemeentepluim naar een stichting die dat al 25 jaar belichaamt. De Gemeentepluim 2026 gaat naar: Stichting WALO

Wat begon als de Werkgroep Achterveld Leusden Oekraïne, is uitgegroeid tot een organisatie die al een kwart eeuw steun biedt aan weeskinderen en jongeren in kwetsbare situaties. In die tijd reisden 107 jongeren uit onze regio naar Oekraïne om activiteiten te organiseren voor kinderen die het moeilijk hebben. WALO ondersteunt projecten in Oekraïne én in onze eigen regio, altijd met dezelfde drijfveer: menselijkheid.

Toen ik in december bij hun 25-jarig jubileum sprak, zei ik al: “Waar oorlog en onzekerheid het leven tekenen, brengt WALO licht, kansen en hoop.” En precies dat is heldendom. Namens de gemeente Leusden feliciteer ik Stichting WALO van harte met de Gemeentepluim 2026. Dank voor jullie menselijkheid en onvermoeibare inzet, ga zo door!

Dan zijn we nu aangekomen bij de uitreiking van de Annie de Beaufortspeld. Deze onderscheiding is voor inwoners die zich jarenlang, met grote toewijding, inzetten voor onze gemeenschap. Daarom wil ik hier nog even kort memoreren dat op 29 december jongstleden Hans Voorn is overleden. Onze ‘bovenbuurman’, Hans woonde hier boven mocht ik de allereerste Annie de Beaufortspeld die ik uitreikte, opspelden. Hans Voorn liep jaren achtereen met zijn hond afval op te ruimen dat hij tegenkwam. Door weer en wind, dag in dag uit met ‘kracht en vastberadenheid’, dat typeerde Hans. Mooie herinneringen heb ik aan de regelmatige praatjes die ik met hem maakte als ik hem op straat tegenkwam. Wij blijven ons Hans Voorn als een zeer betrokken inwoner van Leusden herinneren.

Zoals ik al eerder zei, de Annie de Beaufortspeld is voor inwoners die zich jarenlang, met grote toewijding, inzetten voor onze gemeenschap. Voor de stille krachten die onze sociale basis dragen. Voor de helden die niet schreeuwen, maar luisteren. Die niet wachten, maar doen. Dit jaar reiken we de speld uit aan iemand die precies dat belichaamt.

Annie de Beaufortspeld 2026 gaat naar: Astrid van Eekeren. Astrid is in allerlei organisaties actief. In het Comité Vrijwilligerstrofee en voor de Matchbeurs om er slechts twee te noemen. Sinds 2021 is Astrid voorzitter van de Stichting Huiskamer van Leusden. Maar wie haar kent, weet dat haar inzet veel verder gaat dan een functie. Astrid is een verbinder in hart en nieren. In haar eigen woorden: “Mijn grote passie is mensen verbinden. Met elkaar, met zorgorganisaties, met de gemeente.”

Onder haar leiding is de Huiskamer uitgegroeid tot een warm en laagdrempelig hart van onze gemeenschap. Een plek waar inwoners terecht kunnen voor ontmoeting, ondersteuning en advies. Astrid weet welke vragen er leven, ziet wat nodig is en handelt. Vaak nog voordat iemand het hoeft te vragen. En juist in een tijd waarin mantelzorgers steeds meer op hun schouders krijgen, zag Astrid wat nodig was. Mede dankzij haar inzet vond afgelopen jaar de allereerste mantelzorgconferentie van Leusden plaats: een bijeenkomst waar mantelzorgers, vrijwilligers en professionals elkaar ontmoetten, ervaringen deelden en samen zochten naar manieren om Leusden mantelzorgvriendelijker te maken. Het werd een middag vol erkenning, gesprek en verbinding. Precies waar Astrid voor staat.

Dat is heldendom in zijn puurste vorm: aandacht, nabijheid en onvermoeibare inzet voor de ander. Astrid, jouw werk maakt Leusden menselijker, sterker en meer verbonden. Het is mij dan ook een eer om jou vanavond de Annie de Beaufortspeld te mogen uitreiken.

Namens Stichting De Boom die de bijbehorende cheque zullen uitreiken zijn mevrouw Sjoukje Ursem-Pels Rijcken, de heer Gilles Bouwmeester en Rentmeester Handert Scheffer aanwezig.

Vanavond hebben we twee bijzondere onderscheidingen mogen uitreiken. Twee verhalen van toewijding, van menselijkheid, van moed. Twee voorbeelden van wat onze samenleving nodig heeft: betrokken handen, warme harten en mensen die kiezen voor elkaar.

Laten we blijven bouwen aan een Leusden waar iedereen mee kan doen. Waar we verschillen overbruggen. Waar we elkaar zien. Waar hoop sterker is dan angst.

De toekomst begint niet morgen. Niet volgend jaar. Maar hier, vanavond, in dit Huis van Leusden, met de mensen die hier staan.

Ik wil u bedanken voor uw aanwezigheid, voor uw betrokkenheid en voor alles wat u doet voor onze gemeenschap. Laten we samen het glas heffen op een jaar vol verbinding, vertrouwen en moed!